عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
158
المسالك و الممالك ( فارسى )
ناقص العقل شود و كسى را نمىيابى كه رخسارى سرخ داشته باشد ، و دائما تب دارند ؛ جاحظ گويد از چندين قابله اهوازى شنيدم كه چه بسيار نوزادانى را به دنيا آوردهاند كه تبدار بودهاند ؛ در بخشهاى اهواز مارها در كوههاى كهنسال و خانههاى مشرف بر آن جاى دارند و در خانههايش عقربهاى گزنده و كشنده باشد و طعم و بوى عرقيات و عطرها پس از دو ماه دگرگون شود و چون كسى به سرزمين زنج ، در انطاكيه درآيد حتما به جرب مبتلا شود . و هر كس در اعصيصه در تابستان بسيار روزه گيرد ، به علت فشار بسيار به ماليخوليا دچار شود و چه بسا ديوانه گردد ، و هر كس ساكن بحرين شود طحال او بزرگ گردد ؛ شاعر گويد : و من يسكن البحرين يعظم طحاله * و يحسد لما فى بطنه و هو جائع آنها داراى خرماى كالى به نام نابجى هستند كه اگر تخمير شود و از آن بنوشند رگ سفيد آن تغيير رنگ داده ، زرد شود ، و هر كس در مدينه رسول الله صلى الله عليه و سلم راه رود ، بويى نيكو و عجيب استشمام كند ، و در شيراز از سرزمين فارس رايحه خوشى است . حكما گفتهاند : از بهترين سرزمينهاى خلق شده ، رى باشد كه در آن سر 702 و سربان 703 وجود دارد ؛ بهترين مصنوع آن در جرجان و بهترين جدا شده در طبرستان ، و بهترين استخراج شده نيشابور ، و بهترين زمين قديمى و نوين جنديشابور باشد كه رودهاى زيبايى دارد ، و مرو كه داراى رزيق 704 الرقيق و ماجان 705 است ، و غوطه كه واديان در آنجاست ، و هر كس در آن بماند و چهل روز پياز بخورد ، صورتش لكهدار شود ، و نصيبين كه در آن رود هرماس و صيمره جارى است و آنچه را دو دژ دربر مىگيرند از آن نصيبين است ، و بصره كه نهران دارد ، و فارس كه شعب بوان در آنجاست ، و چشم انداز شهرزور و باكرخى كه در اين سوى باغى و در آن سوى باغى دارد و نهرى در ميان ، و مدائن وسوس و تستر ( شوشتر ) كه ميان چهار دشت دجيل و مسرقان و مهروبان و باسيان واقع باشد ، و نهاوند و اصفهان و بلخ كه زيباترين باشند و از نظر نكوئى و خرمى بهترين است ،